विजया दशमी (বিজয়া দশমী) हा दुर्गा पूजेचा शेवटचा दिवस, आश्विन महिन्याच्या शुक्ल पक्षातील दशमी. माहेरी चार दिवस राहून लाडकी लेक दुर्गा माता पती शिवाकडे कैलासाला परत जाते. हा दिवस आनंदाचा आणि अश्रूंचाही असतो: मातेचा विजय झाला आहे, आणि आता तिला जायचे आहे.
सकाळी दशमीची पूजा होते आणि मातेला निरोप दिला जातो. विवाहित स्त्रिया देवी बरण करायला येतात: मिठाई, पान आणि सुपारी अर्पण करतात, मातेच्या कपाळाला आणि पायांना सिंदूर लावतात, आणि लांबच्या प्रवासाआधी लेकीचे तोंड पुसावे तसे मातेचे तोंड पुसतात. मग येतो सिंदूर खेळ: अखंड सौभाग्य आणि सुखी संसाराची प्रार्थना करत स्त्रिया एकमेकींना सिंदूर लावतात.
मातेसमोर आरसा ठेवून पाण्यात तिच्या प्रतिबिंबाचे विसर्जन केले जाते, हे दर्पण विसर्जन. मग ढाकचा नाद, शंखध्वनी आणि "आसछे बोछोर आबार होबे!" ("पुढच्या वर्षी पुन्हा होईल!") या जयघोषात मूर्ती मिरवणुकीने नेऊन नदीत किंवा तळ्यात विसर्जित केल्या जातात. काही घरांत या दिवशी अजिंक्य देवी अपराजिता हिची पूजाही होते.
घरी परतल्यावर विजयाच्या शुभेच्छा सुरू होतात: लहान मोठ्यांच्या पाया पडून आशीर्वाद घेतात, मित्र आणि समवयस्क कोलाकुली करून गळाभेट घेतात, आणि सगळे मिठाई वाटतात, नारळाचे लाडू (नारकेल नाडू), निमकी आणि आणखी बरेच. भेटीगाठी आणि शुभेच्छा अनेक दिवस चालतात.
"जा, जा, हे परमेश्वरी, तुझ्या परम स्थानी, तुझ्या स्वतःच्या स्थानी, म्हणजे वर्ष सरल्यावर तू पुन्हा यावीस."
दुर्गा पूजा परंपरा
परंपरा आणि आचरण
🙏
देवी बरण (निरोप)
विवाहित स्त्रिया लेकीला निरोप द्यावा तसा मातेला निरोप देतात: मिठाई, पान आणि सुपारी अर्पण करतात, कपाळाला आणि पायांना सिंदूर लावतात, आणि कैलासाच्या प्रवासाआधी मातेचे तोंड पुसतात.
🔴
सिंदूर खेळ
निरोपानंतर स्त्रिया सिंदुराने खेळतात, एकमेकींच्या कपाळाला आणि गालांना लावतात, अखंड सौभाग्य, सुखी संसार आणि पुढच्या वर्षी माता परत येईपर्यंत तिचा आशीर्वाद मागत.
🪞
दर्पण विसर्जन (आरसा)
मातेसमोर एक आरसा धरला जातो आणि पाण्याच्या पात्रात तिच्या प्रतिबिंबाचे विसर्जन केले जाते. यानेच मातेला निरोप दिला जातो, मग मूर्ती विसर्जनासाठी नेता येतात.
🥁
मिरवणूक आणि विसर्जन
ढाकच्या तालावर, शंख, नृत्य आणि "आसछे बोछोर आबार होबे!" या जयघोषात मूर्ती रस्त्यांवरून नेऊन नदीत किंवा तळ्यात विसर्जित केल्या जातात. लेकीच्या पाठवणीसारखे लोक डोळ्यांत पाणी आणून मागोमाग जातात.
🤝
विजयाच्या शुभेच्छा
घरी परतल्यावर लहान आशीर्वादासाठी मोठ्यांच्या पाया पडतात, मित्र कोलाकुली करून गळाभेट घेतात, आणि विजयाची पत्रे आणि भेटीगाठी अनेक दिवस चालतात.
🍬
विजयाची मिठाई
प्रत्येक घर पाहुण्यांना मिठाई देते: नारकेल नाडू (नारळाचे लाडू), खुसखुशीत निमकी, संदेश आणि बरेच काही. तोंड गोड केल्याशिवाय कोणी पाहुणा जात नाही.
🌸
अपराजिता पूजा
काही घरांत या दिवशी अजिंक्य देवी अपराजिता हिची पूजा होते, येत्या वर्षात विजय आणि रक्षणासाठी.
